Tussen de opkomst van kunstmatige intelligentie in de bancaire diensten, de inwerkingtreding van nieuwe Europese regelgeving en de strategische herpositioneringen van grote instellingen, wordt de financiën in 2024 gelezen door middel van specifieke regelgevende en technologische feiten. Het meten van deze evoluties vereist een vergelijking van wat er op normatief vlak is veranderd, niet alleen op het gebied van gebruik.
AI Act en bancaire naleving: de regelgevingskalender die de financiën moet integreren
Artikelen over financiële trends vermelden kunstmatige intelligentie als een productiviteitsverhogend middel. Ze zwijgen echter over de bijbehorende regelgevende druk. De Europese AI Act, die in 2024 in werking is getreden, legt financiële instellingen echter een kalender van gefaseerde verplichtingen op tot in 2027-2028.
Banken moeten hun gebruik van AI in kaart brengen, elk systeem classificeren op basis van het risiconiveau en hun governance-structuren documenteren. Een chatbot die een klant naar een spaarproduct leidt, valt niet onder hetzelfde regime als een kredietscoremodel. Elk AI-hulpmiddel dat in de front- of backoffice wordt gebruikt, moet worden geclassificeerd volgens de categorieën die door de verordening zijn gedefinieerd.
Verschillende deadlines zijn al vastgesteld. Systemen die als onaanvaardbaar risico worden beschouwd, zijn vanaf de eerste maanden verboden. Systemen met een hoog risico, waarvan er veel betrekking hebben op de financiën (kredietbeoordeling, fraudedetectie, klantprofilering), moeten binnen twee jaar na de inwerkingtreding voldoen aan eisen van transparantie, robuustheid en menselijke supervisie. De nieuwsberichten gepubliceerd op Finance Libre beschrijven regelmatig de stappen van deze naleving voor de actoren in de sector.
Vergelijkingstabel: regulering van AI in de financiën volgens Europese autoriteiten
Verschillende instellingen hebben in 2024 analyses of afzonderlijke kaders gepubliceerd. Hun benaderingen verschillen qua dekking en de risico’s die worden belicht.
| Instelling | Publicatie 2024 | Hoofdpunt |
|---|---|---|
| Europese Commissie (AI Act) | Verordening in werking getreden | Classificatie van AI-systemen op basis van risiconiveau, gefaseerde nalevingsverplichtingen |
| ECB | Analyse gepubliceerd in mei 2024 | Financiële stabiliteit: concentratie van leveranciers, groepsgedrag tussen modellen, cyberrisico’s |
| Bazel Comité | Rapport over de digitalisering van de financiën (mei 2024) | Risico’s gerelateerd aan technologische afhankelijkheid, governance van modellen, prudentiële supervisie |
Het contrast tussen deze drie publicaties verdient aandacht. De AI Act stelt een bindend juridisch kader vast met deadlines. De ECB hanteert een voorzichtiger toon en roept de mogelijkheid van gerichte maatregelen in het leven als het bestaande kader onvoldoende blijkt. Het Bazel Comité behandelt expliciet de afhankelijkheid van technologische leveranciers als een potentieel systeemrisico.
Concentratie van AI-leveranciers: een onderschat financieel risico
De ECB heeft in mei 2024 een fenomeen aangekaart dat zelden in de trendanalyses wordt behandeld: de concentratie van AI-leveranciers die door banken worden gebruikt. Enkele technologische spelers leveren de taalmodellen, cloudinfrastructuren en voorspellende analysemiddelen aan een groot deel van de Europese financiële sector.
Het probleem is dubbel. Een storing of kwetsbaarheid bij een dominante leverancier kan tegelijkertijd tientallen instellingen beïnvloeden. En modellen die zijn getraind op vergelijkbare gegevens lopen het risico om groepsgedrag te produceren, waarbij meerdere banken op hetzelfde moment dezelfde beslissingen nemen, wat de volatiliteit vergroot in plaats van vermindert.
De ECB wijst expliciet op de zwakte in robuustheid van bepaalde modellen en de bijbehorende cyberrisico’s. Dit oordeel staat in contrast met de heersende opvatting over AI als een eenvoudig hulpmiddel voor productiviteitswinst in financieel beheer.
Wat dit verandert voor datagovernance
Bedrijven in de financiële sector kunnen zich niet langer tevredenstellen met het aannemen van een AI-hulpmiddel en het meten van de return on investment. Ze moeten documenteren:
- De herkomst en diversiteit van de trainingsgegevens die door elk model worden gebruikt, om potentiële vooroordelen te evalueren
- De mate van afhankelijkheid van een enkele leverancier, door kritieke technologische bouwstenen zonder directe alternatieven te identificeren
- De protocollen voor menselijke supervisie die zijn voorzien voor elk gebruiksgeval dat door de AI Act als hoog risico is geclassificeerd
Regelgevende naleving wordt een structurele kostenpost voor financiële diensten, vergelijkbaar met wat de prudentiële normen van Bazel III voor eigen vermogen hebben betekend.
Duurzame financiën en markten: verder dan intentieverklaringen
De ESG-criteria blijven een centraal onderwerp in 2024, maar de markt evolueert naar een eis van meetbaarheid. Institutionele investeerders zijn niet langer tevreden met zelfverklaarde labels. Europese regelgevers verscherpen de definities van wat een duurzame investering vormt, met meer precieze taxonomieën.
De onderliggende trend betreft niet alleen gelabelde fondsen. Het raakt het kasbeheer van bedrijven, de voorwaarden voor het verstrekken van bankleningen en de risicobeoordelingscriteria in obligatieportefeuilles. De ESG-criteria beïnvloeden nu de kosten van kapitaal, niet alleen het merkimago.
Daarentegen blijft de tokenisatie van activa, vaak gepresenteerd als een belangrijke trend, beperkt tot bescheiden volumes op de Europese markten. De kloof tussen de promotionele boodschap en de werkelijke adoptie door financiële instellingen blijft aanzienlijk.
Rentevoeten en herpositionering van banken in 2024
De context van hoge rentevoeten die is overgebleven van 2023 blijft de financiële beslissingen in 2024 structureren. Europese banken hebben een stijging van hun rentemarges gezien, maar de vraag naar hypotheekleningen blijft onder druk staan. De markt ziet signalen van stabilisatie, met renteverlagingen die door sommige instellingen zijn ingezet.
Deze context herverdeelt de kaarten tussen spaarproducten. De gereguleerde spaarrekeningen vangen een aanzienlijk deel van de instroom, wat verzekeraars dwingt om de eurofondsen te herwaarderen om de aantrekkelijkheid van levensverzekeringen te behouden.
- Banken maken keuzes tussen het volume van leningen en de rentabiliteit per transactie, met verschillende strategieën afhankelijk van de netwerken
- Het beheer van overtollige liquiditeit wordt een strategische uitdaging voor grote Europese bankgroepen
- Neobanken en mobiele banken ondervinden sluitingen of herpositioneringen, wat wijst op een consolidatie van de markt
De rente-cyclus bepaalt de hiërarchie van financiële producten veel meer dan kortetermijntechnologische innovaties. De regelgevende gegevens die in 2024 door de ECB, het Bazel Comité en de Europese Commissie zijn gepubliceerd, schetsen een financiële sector waarin technologische governance even zwaar weegt als commerciële prestaties. De dominante trend is niet de adoptie van AI, maar het kaderen van deze adoptie.
